Kasteel Wisch - Terborg



Wij zijn geen oplaadpunt! Kastelen

Naam	Kasteel Wisch
Adres	Laan van Wisch
Plaats	Terborg
	Bekijk op kaart.
Tel
Website	www.kasteleninnederland.nl

Openingstijden
Maandag		-
Dinsdag		-
Woensdag		-
Donderdag		-
Vrijdag		-
Zaterdag		-
Zondag		-

Gelegen aan de volgende wegen c.q. routes:

Als u met uw electrische fiets of scootmobiel een tocht wilt gaan maken, maar u denkt dat de actieradius van de accu niet voldoende is, kijk dan op www.iohotspots.nl voor oplaadpunten onderweg en een onbezorgde prettige dag. Veel plezier!

Bedrijfsomschrijving:

Kasteel Wisch
Anno 1285

Een nieuwe lokatie
In 1285 wordt voor het eerst melding gemaakt van een "castrum Wische". Het latere kasteel Wisch, of hof ter Borg, heeft een bouwgeschiedenis die tot in de negentiende eeuw doorloopt.
De heren van Wisch hebben last van de meanderende Oude IJssel die hun gebied in tweeën heeft gesneden. Naast het oude stamslot hebben zij behoefte aan een versterking op de andere oever. Het nieuwe huis ligt op een zeer gunstige plek, dichtbij de Oude IJssel en aan de oude handelsweg van Anholt via Doetinchem naar Doesburg. De jonge tak van de heren van Wisch (zie ook stamboom) gaat op het nieuwe kasteel wonen.

Een stevig huis
De fundamenten van de ronde toren van het huidige huis stammen uit de vijftiende eeuw. In verband met een betere kwaliteit kanonnen is aannemelijk dat rond 1512 het kasteel versterkt wordt met ronde bakstenen hoektorens en aarden wallen. Dit is uit geschriften bekend. De aarden wallen worden op strategische punten versterkt met extra aarden bolwerken, lage ronde bastions, waarop geschut wordt geplaatst. Het doel hiervan is eventuele aanvallers op veilige afstand van het kasteel te houden. Zij kunnen dan de muren niet met hun geschut bereiken.
Het kan zijn dat de oude gracht wordt leeggehoosd om een sterke weermuur te bouwen met hoektorens, gefundeerd in de gracht. Het nieuwe poortgebouw wordt gedeeltelijk gefundeerd met de oude weermuur. Terzelfdertijd zal een nieuwe woonvleugel worden gebouwd daar de oude woontoren niet veel comfort meer biedt. Mogelijk wordt hierbij de topverdieping van de toren afgebroken om niet boven de nieuwe muren uit te steken en zo een doelwit te vormen. Een nieuwe traptoren verschijnt tussen de oude toren en de nieuwe vleugel. Tegenwoordig ziet het huis er totaal anders uit, maar zijn de verschillende bouwperiodes goed te onderscheiden.

Grensgeschillen en boerderijen
De middeleeuwse grens tussen de heren van Wisch en de heren van den Bergh wordt voor een groot deel gevormd door de Ziegenbeek. In de Middeleeuwen is deze beek een stuk breder dan tegenwoordig het geval is. In die tijd wordt het de Tweeherigebeek genoemd. Zoals goede buren in die tijd betaamt is er geregeld 'overleg' over de precieze grens die door het meanderen van de beek voortdurend verandert. De beek ontspringt nog net op het grondgebied van Wisch in de nabijheid van boerderij Seinhorst. In latere tijden is de loop verlengd tot aan de boerderij 't Spieker.
Tegenwoordig is de beek een sloot, maar beekschouwingen uit de jaren 1600-1750 melden een breedte van vier à vijf meter. In het jaar 1550 houdt de rechter van Wisch, Rutger van Boetselaar, zitting waarin hij opnieuw de grens vast moet stellen tussen Wisch en Berg. Daartoe worden diverse getuigen opgeroepen; mannen die van oudsher al aan de Ziegenbeek wonen en waarvan enkelen een respectabele leeftijd hebben. Tijdens de zitting verklaren Gerrit Roes (70), Derk Teubenbroek (60), Berend Scholten (60), Johan Roes(se) (60), Roelof Kerser (30) en Albert Scheper (40) dat zij niet beter weten dan dat de 'Siegner' altijd de grens is geweest tussen Wisch en Bergh en dat die loopt vanaf de A-strang door de vloedslagen, langs Teubenbroek, Horsterslag, Scherpersgoed, Holler tot aan Cruisgat.
Tegelijkertijd wordt een meningsverschil over het deel van het Cruisgat tot aan de oorsprong opgelost. Ook hiervoor zijn getuigen opgeroepen: Herman tho Hengeveld, Evert Venderbosch, Geert Cluik, Rutger Cluik, Rentgen Casselder en Johan Rentkens. De rest van de loop van de Ziegenbeek wordt vastgesteld vanaf de oorsprong achter de kamp van Saelken Fukking (boerderij Fukkert), langs het goor naar het Cruisgat. Op de kamp van Fukking staat dan het bierhuis van Wessel Touwslager (in 1890 afgebroken). Dit huis staat volgens de getuigen dicht bij het huis van Johan Venderbosch (tegenwoordig boerderij Bosker). Tot 1901 zal de loop van de Ziegenbeek niet meer wijzigen en veel grensgeschillen levert het niet meer op. Heden ten dage is het echter nog steeds de grens tussen de gemeenten Wisch en Bergh en Wisch met Aalten en Gendringen!

Gegeven in den jair ons Heren, doen men screeff MCM ende XCIX op sunte Antonius van Padua dach, dat was op ten dertienden dach der maent van Junio.

Wisch
regio: Achterhoek en Oost-Veluwe
gemeente: Wisch
plaats: Terborg
verwervingsjaar: 1957

Korte kenschets
Particulier bewoond kasteel bestaande uit een L-vormig complex met middeleeuwse hoekgebouwen en woongebouwen uit de 16de- tot de 18de eeuw.

Cultuurhistorie algemeen
Wisch omvat een lange en ingewikkelde geschiedenis van acht eeuwen. De heren van Wisch worden in 1207 reeds genoemd. Zij behoorden tot de machtigsten van hun gewest. In 1285 komt het huis al voor, maar vermoedelijk is dit het oude huis Wisch, dat aan de overkant van de Oude IJssel lag, drie kilometer stroomafwaarts bij Etten. Een eeuw later werd Wisch ´tweeherig´, het werd gedeeld tussen twee neven Van Wisch. Iedere tak beschikte over een eigen huis. De twee huizen stonden vlak naast elkaar op het terrein van het huidige huis en werden pas in 1644 weer in één hand verenigd. Na de verwoesting in 1528 restte van het ´Berghse´ huis niet meer dan een toren. In 1849 werd de familie Van Schuylenburg eigenaar; zij slaagde er in ook de gronden weer samen te voegen.

Verwervings geschiedenis
Twee bombardementen richtten in 1944 zware oorlogsschade aan het huis aan. De familie Vegelin van Claerbergen begon na de oorlog met het herstel. In 1957 werd een oplossing gevonden voor het herstel van het hoofdgebouw. Dit deel met de ronde toren en het aangrenzend deel van de vleugel werd in eeuwigdurende erfpacht aan Geldersche Kasteelen overgedragen, waarna het in 1957-1961 kon worden gerestaureerd. Het betrof een ingrijpende restauratie, met wijzigingen aan de buiten- en binnenzijde van het hoofdgebouw. De rest van het complex en het omringende landgoed is in eigendom van de familie Vegelin gebleven.

Kastelen en landhuizen
Kasteel Wisch heeft een zeer ongebruikelijke plattegrond. Het bestaat uit een L-vormig complex, met een hoofdgebouw uit de 16de en 17de eeuw. Dit hoofdgebouw draagt het jaartal 1648 en zal dus na het einde van de tachtigjarige oorlog zijn herbouwd. In de 18de eeuw vonden hier wijzigingen plaats. Een lage, langgerekte dienstvleugel uit de 17de eeuw ligt haaks op het hoofdgebouw, met op de buitenhoek een grote ronde toren uit de 15de eeuw, die in de 17de eeuw is verhoogd. Daar tegenaan bevindt zich een zeskantige, in oorsprong 16de-eeuwse traptoren, die bij de restauratie is herbouwd. Toren en traptoren waren reeds in de 16de eeuw aan de buitenzijde gepleisterd, voorzien van geschilderde voegen die natuursteenblokken imiteren. De ruim 90 m. lange dienstvleugel wordt aan de oostzijde beëindigd door een vierkante toren, uit omstreeks 1700. In de 19de eeuw is het gehele gebouw wit gesausd.

Interieur/ collectie
Bij de restauratie van 1957-1961 kreeg het interieur van het hoofdhuis een nieuwe gedaante. De 19de-eeuwse indeling werd aangepast en er werd gebruik gemaakt van interieuronderdelen van elders afkomstig. Zo werd een trap met fraaie smeedijzeren Lodewijk XIV balusters afkomstig uit Den Haag ingebracht. In een van de kamers aan de voorzijde werd een 18de-eeuws geschilderd behangsel uit Amsterdam toegepast.

Tuin/park
Hoewel kasteel Wisch dicht tegen het centrum van het stadje Terborg aanligt, heerst er toch een aangename rust door de fraaie groene omgeving waarin het huis ligt. Tegen de lange dienstvleugel is een bloementuin aangelegd die, evenals het omringende landschappelijk aangelegde park, in particulier eigendom is van de familie Vegelin van Claerbergen en daarom niet toegankelijk. Bijzondere bomen zijn de twee monumentale lindes op het voorplein en de zwarte walnoot in het park. De walnoot is de tussen de 200 en 250 jaar oud en eenentwintig meter hoog. Met zijn omtrek van 4,70 meter is het de dikste walnoot van Nederland.

Flora
Op Wisch komt akkergeelster voor. Het groeit typisch op begraafplaatsen en landgoederen, onder oude bomen. Het plantje bloeit in het voorjaar heel kort met een geel bloemetje. Voor de voortplanting moet hij het dan ook niet van de bloemen hebben, hij plant zich vegetatief voort. De plant is achteruitgegaan, waarvoor een mogelijke reden is dat deze makkelijk wordt overwoekerd door bijvoorbeeld maagdenpalm en klimop.

Voor meer informatie over Geldersch Landschap: www.mooigelderland.nl

Terborg vroeger en nu
Terborg heeft zijn bestaan te danken aan de Heren van Wisch die reeds in 1178 het kasteel bewoonden. Wisch vormde, net als Bergh, Bronkhorst en Baer, een zogenaamde Bannerheerlijkheid, waarvan de Bannerheren met een eigen leger ten strijde trokken.

In het jaar 1382 vroeg Hendrik van Wisch aan de Bisschop van Utrecht om de gemeenschap van zijn burcht te willen afscheiden van Etten en te mogen komen tot een zelfstandige parochie. Deze parochie kreeg de naam "Toe Burg" wat wil zeggen: 'gelegen bij de burcht'. Op 23 april 1419 verhieven Derck en Hendrik van Wisch Toe Borch tot een stad. Dit had grote gevolgen voor het latere Terborg. Door deze stadsrechten onderscheidde Terborg zich van de omliggende woonkernen. Dit leidde in het begin tot veel privileges. Later was het alleen de historische titel die telde. Dus min of meer vergane glorie.

Activiteiten, bijzonderheden, evenementen en promotie's:

Extra foto's:

terug naar het overzicht